در لینوکس، همه چیز به صورت فایل نمایش داده میشود و دیسکهای سخت (Hard Disks) نیز از این قاعده مستثنی نیستند. درک انواع دیسکها، روشهای پارتیشنبندی و ساختارهای پیشرفته مانند LVM و RAID برای هر مدیر سیستمی ضروری است. در این جلسه، این مفاهیم را بهطور کامل بررسی میکنیم.
/dev/sdX شناسایی میشود./dev/sdX شناسایی میشود (مانند SATA).
در لینوکس، تمام دیسکهای SATA و SCSI با نام /dev/sdX نمایش داده میشوند. X یک حرف از a تا z است. مثلاً /dev/sda اولین دیسک، /dev/sdb دومین دیسک و ... .
پارتیشن (Partition) یک بخش مستقل از دیسک است که سیستمعامل آن را به عنوان یک فضای ذخیرهسازی جداگانه در نظر میگیرد. پارتیشنبندی به شما کمک میکند تا دادهها را بهتر سازماندهی کنید، مثلاً دادههای سیستمی را از دادههای کاربران جدا کنید. اگر یک کاربر فضای دیسک را پر کند، سیستمعامل همچنان فضای کافی برای کار کردن در پارتیشن مجزا خواهد داشت.
/dev/sda1, /dev/sda2, ...).در روش MBR، تنها ۴ پارتیشن اصلی قابل ایجاد است. برای ایجاد پارتیشنهای بیشتر، باید یکی از پارتیشنهای اصلی را به عنوان پارتیشن توسعهیافته (Extended) تعریف کرد. این پارتیشن بهعنوان یک کانتینر عمل میکند و میتوان آن را به چند پارتیشن منطقی (Logical) تقسیم کرد.
فرض کنید یک دیسک با MBR داریم. پارتیشنهای زیر را ایجاد میکنیم:
/dev/sda1 → پارتیشن اصلی ۱ (برای بوت)/dev/sda2 → پارتیشن اصلی ۲ (برای ریشه)/dev/sda3 → پارتیشن اصلی ۳ (برای swap)/dev/sda4 → پارتیشن توسعهیافته (Extended)/dev/sda5 → پارتیشن منطقی ۱ (درون Extended)/dev/sda6 → پارتیشن منطقی ۲ (درون Extended)همانطور که میبینید، پارتیشنهای منطقی از شماره ۵ شروع میشوند.
LVM یک لایه انتزاعی بین دیسکهای فیزیکی و سیستم فایل است که مدیریت بسیار انعطافپذیری را فراهم میکند. با LVM میتوانید دیسکهای مختلف را به یک حجم منطقی ترکیب کنید و اندازه آن را بهصورت پویا تغییر دهید.
/dev/sda یا /dev/sda1/dev/mapper/ قرار میگیرند.RAID یک تکنولوژی است که چند دیسک را بهعنوان یک دیسک منطقی ترکیب میکند تا عملکرد را افزایش دهد یا تحملپذیری خطا (Fault Tolerance) را فراهم کند.
| سطح RAID | توضیح | حداقل دیسک | مزایا | معایب |
|---|---|---|---|---|
| RAID 0 | Disk Striping: دادهها بین چند دیسک تقسیم میشوند. | 2 | سرعت بالا (افزایش عملکرد) | بدون تحملپذیری خطا (اگر یک دیسک خراب شود، همه دادهها از بین میروند) |
| RAID 1 | Disk Mirroring: دادهها روی دو دیسک کپی میشوند. | 2 | تحملپذیری خطا بالا (اگر یک دیسک خراب شود، دیسک دیگر کار میکند) | فضای ذخیرهسازی نصف میشود (۵۰٪ کارایی) |
| RAID 4 | Striping with Parity: دادهها تقسیم میشوند و یک بیت Parity روی یک دیسک جداگانه ذخیره میشود. | 3 | تحملپذیری خطا (با خرابی یک دیسک، دادهها قابل بازیابی است) | دیسک Parity میتواند گلوگاه عملکردی شود. |
| RAID 5 | Striping with Distributed Parity: دادهها و Parity بهصورت توزیعشده روی همه دیسکها ذخیره میشوند. | 3 | تعادل خوب بین عملکرد و تحملپذیری خطا (خرابی یک دیسک قابل تحمل است) | عملکرد در هنگام بازسازی (Rebuild) کاهش مییابد. |
| RAID 6 | Striping with Double Parity: دو بیت Parity روی دیسکهای مختلف ذخیره میشود. | 4 | تحملپذیری خطا بالا (خرابی دو دیسک هم قابل تحمل است) | فضای بیشتری برای Parity اشغال میشود (کمتر از RAID 5) |
| RAID 10 | Mirroring + Striping: ترکیبی از RAID 1 و RAID 0. | 4 | هم عملکرد بالا و هم تحملپذیری خطا عالی | هزینه بالا (به ۵۰٪ فضای دیسک نیاز دارد) |
RAID جایگزین پشتیبانگیری (Backup) نیست. حتی با RAID 1 یا RAID 5، اگر یک فایل بهطور تصادفی حذف شود یا سیستم دچار حمله شود، دادهها از بین خواهند رفت. RAID فقط در برابر خرابی سختافزاری دیسک محافظت میکند.
lsblk یا fdisk -l (با دسترسی root) اطلاعات دیسکهای سیستم خود را بررسی کنید.sudo fdisk /dev/sdX (مراقب باشید!) جدول پارتیشن یک دیسک را مشاهده کنید.sudo parted -l تحقیق کنید.sudo lvmdiskscan دیسکهای LVM موجود در سیستم را شناسایی کنید.cat /proc/mdstat وضعیت RAID (در صورت وجود) را بررسی کنید.